پ
پ

بسم‌الله الرحمن الرحيم

درس سوم

در درس گذشته و درس جديد يكی از مباحث ما اين می ‌باشد كه تمامِ افعال ما، چه نيّات و چه اعمالِ خارجی چيزی جز توجّهاتِ ما نيستند، و اين توجّهات هم چيزی غير از وجودمان (و اَنحاءِ وجودمان) نمی‌باشند، منتهی در ابتدا اين توجّهات را در مقامِ اَعلی و اشرفِ نفس به حالتِ بساطت واجد هستيم و در آخِر به هنگام انجام دادن افعال آن‌ها را به مقام اعمال خارجي آورده تفصيل بخشيده‌ايم. وجودِ ما هم مال خودمان نيست بلكه آن را خداوند به ما تمليك كرده است پس تفویض نشده (فَلا تَفويض)، و از آن طرف ما هيچ چيزي نداريم جز توجّه به ماهيّتِ مقدورمان، پس مجبور به انجام فعل نشده ایم (فلا جَبر).

 اختيار نيز كمالي است از طرفِ خداوند متعال، كه واقعيّتِ آن آزادي و حُرّيت است و دانستيم كه طبع آزادي به الزام به يك طرف مناقض است. كسي كه آزاد است، بايد تسلّط بر طرفين فعل داشته باشد. به اين معنا كه انجام و تركِ فعل براي او صحيح باشد. اگر اين چنين نباشد، يعني او به طرفي مُلزَم گردد آزادي معنا نخواهد داشت. اين آزادي در افعال را خدا به ما داده است امّا بايد توجّه كرد خداوند به ما آزادي داده است، بنابراين فعل ما مُنقطعِ از خداوند انجام مي‌پذيرد، او به ما به مقداري از حُرّيتش تمليك كرده كه ما تسلّط بر طرفين فعل پيدا كرده‌ايم.

بحث ديگري كه در اين درس مطرح مي‌باشد اين است كه براي پي بردن به (واقعيّتِ افعال)، به فعلي در مقام اشرف نفستان دقّت كنيد. مثالي كه زديم تصور حرف (ب) بود مثال‌هاي ديگري هم مي‌توانيد متصّور شويد مثل تصّورِ درخت، كوه، انساني كه راه مي‌رود، مي‌خندد يا مي‌گريد و غيره، در اينجا مي‌يابيد كه اِعدامِ آن ها به سلبِ توجّهِ شما از آن ماهيّت است كه  در اين حالت به مقام ذِكرِ حكيمِ شما كه در آينده به آن مي‌پردازيم مي‌رود ولي آن‌چه به هر حال مي‌يابيد اين است كه اعدام و ابقاِء آن صورت، به دست شماست و وجود آن صورت (تصّورِ شما = انساني است كه راه ‌مي‌رود…) خود شما هستيد و اين توجه كه وجود آن ماهيت، شعله‌اي از وجودِ خودِ شماست؛ مُنتِهي  مادامي كه توجّه نكرده‌ايد آن مقدور، يعني وجودِ آن ماهيّت، به نحوِ شگفت‌انگيز و فوق‌العاده از بساطَت، شدّت و حِدَّت، در شما هست و زماني كه توجه می كنيد آن وجود به شكل ضعيفي جلوه مي کند. براي فهم اين موضوع مثال‌هايي را از يكي از اساتيد بزرگوار در اصولِ اعتقادات ذكر مي‌كنيم، اين مثال‌ها از جهت‌هايي ممكن است مُبهم بيايد امّا آن جهتي را در نظر بگيريد كه تقريب كننده مطلب به ذهن است. آن بزرگوار مي‌فرمود: كليدِ برق را مي‌زنيد و لامپ روشن مي‌شود، روشنائيِ اين لامپ چيست ؟ روشناييِ لامپ كه انرژيِ نوراني است، ناشي از انرژيِ الكتريكيِ ژنراتورهايِ نيروگاه مي‌باشد. اين روشنائي از آن جاست و از جايي ديگر نيامده است. اين انرژي نوراني، خودِ انرژيِ الكتريكيِ نيروگاه نيست اما غيرِ آن هم نيست در حقيقت ظهورِ ضعیف گشته‌ی انرژيِ ژنراتورها مي‌باشد و تمامِ انرژيِ آن‌ها نمي‌باشد، به عبارتي بخشي از انرژی نيروگاه در اين لامپ به شكلِ روشناییِ خاصی نمايان شده است. بديهی است اگر نيروگاه را در نظر بگيريم به لحاظِ شدّت و بساطَتِ انرژی، روشناییِ اين لامپ را به شكلی برتر و كامل‌تر واجد است. در حالتِ فعلی، انرژیِ نورانی در لامپ نسبت به انرژيِ نيروگاه ضعيف است كه اگر به حالت گذشته بازگردد بسيار نيرومند و بَسيط و قَوی خواهد بود. همين طور است اتوئي كه به برق وصل می ‌شود يا يخچال و تلوزيونی كه به كار می ‌افتد و يا هر وسيله ‌ی الكتريكیِ ديگری كه كارِ خاصّی انجام می دهد. اين استاد بزرگوار در مثال ديگري كه مي‌زدند اين مطلب را بيان مي‌فرمودند كه: شما يك چشمه‌ي نورانيِ نقطه‌اي شكل را در نظر بگيريد كه به شكلِ مخروطی نورافشانی می ‌كند. هر اندازه كه از منبع نور دورتر می شويم و به قاعده‌ ی مخروط نزديك می گرديم از شدّتِ نور كاسته می شود چون كه نور پخش و در نتيجه ضعيف گشته است، ولی هر چقدر كه به رأسِ مخروط نزديك می ‌شويم شدّتِ نور افزايش می ‌يابد چون به وَحدت و بِساطَت متمايل شده لذا قوّت و شدّت پيدا می كند. رأسِ مخروط و آن نقطه ی نورانی و قَوی، به تنهایی دارای همه یِ آن شدّت‌های مختلفه‌ ی مَقاطعِ گوناگون مخروط است و همه‌ ی آن‌ها را به شكل اَعلی و اَبسط دارا می باشد مُنتهی وقتی كه پخش شود در آن مقاطع ظاهر می ‌گردد. اين مثال‌ها را كه فهميديد، حالا يادآور می شويم كه شما پيش از آن كه به ماهيّتِ انسانِ در حالِ راه رفتن و ….. توجّه كنيد و آن را ايجاد نمایيد و يا به ماهيت ديگری در موطِن نَفس و يا در خارج، وجود ببخشيد می ‌يابيد كه وجود همه‌ ی آن‌ها را به نحوِ اَعلی و اَبسط، واجد و مالك هستيد،‌ می ‌‌يابيد كه پيش از انجام كار، آن وجودات را دارا هستيد ولی وقتی انجام می ‌دهيد آن وجودات به شكلی ضعيف، جلوه می ‌كند و از آن وَحدت و بِساطَت به كَثرت و تَقيّد می ‌رسد. با يافتنِ اين مسئله ی وِجدانی، به واقعيّتِ قدرت دست پيدا كرده‌ايم، زيرا كه معلوم شد (كُنهِ قدرتِ من، واجديتِ مالكيتِ من به وجودِ ماهيّتِ مقدور است در دو طرفِ اِبقاء و عدمِ اِبقاءِ آن‌ها).

بنابراين قدرت انسان پيش از توجه كردن يعنی انجام كاری در قوّت و كمال است و پس از توجّه كردن يعنی انجام كار به نقص و ضعف است. زيرا زمانی كه هنوز انسان كاری نكرده است به بِساطتِ وجوديَش به شكلِ اَعلی واجد وجود همگی كارها می ‌باشد و هنگامی كه كارهایِ مختلفی می ‌كند در او جهتِ كَثرت پيدا می ‌شود و كَثرت برخلاف وَحدت كه منشاءِ قوّت است، ريشه ی ضعف است به هر حال قدرتِ انسان پيش از توجّه به ماهيّتی، كماليّه و تام است و پس از توجّه به آن ظهوريّه و ناقص است. وقتی اين چنين شد يعنی انسانی كه واقعيّتِ افعال را به بِساطت و شدّت واجد است و در انجام آن كارها تنها از شدّتشان ميی كاهد و آن‌ها را تضعيف می ‌كند و به ظهور می ‌آورد، ديگر برای اوست كه ماهيّتِ آن‌ها را در ذكرِ حكيم باقی بگذارد و اصلاً توجّهی به آن ها نكند در اين حالت كه انسان تنها خودش در ميان است و به جهتِ وجودِ واحدِ بسيطش بسيار قوی است و مُستَغني از افعالش می باشد و به نَفسِ افعالش اِستِكمال پيدا نمی ‌كند، بلكه به تكثّر گرایيده، ضعيف می گردد، به عبارت ديگر مُستَنِقصِ به افعالش مي شود. البتّه نبايد گمان كرد كه انسان پس از انجام كارش ناقص نمی ‌گردد، بلكه وجودِ مقدور است كه از مرحله‌ ی شديد و بَسيط و اَشرف به مرحله‌ ی ضعيف، كثير و اَخَسّ، تنزّل می ‌كند پس انسان به فعلش مُستَكمل نيست و چون در افعال، استكمال نمی ‌يابد، به خاطر همين فَيَّاض است و اِفاضه می ‌كند. او در انجامِ افعال، تامُّ‌الفاعِلِيّه می ‌باشد، از اين جهت جواد است و می ‌بخشد.

تمامی آن چه را كه گفتيم درباره افعال اشرفِ نَفس بود و بر شما روشن است كه تفاوتَ افعالِ نَفسي و خارجی تنها در بِالآلَة نبودن اولي و بِالآلَة بودن دوّمی می باشد. لذا به سادگی اين واقعيّت به افعالِ اخسِّ نفس و خارجي نيز تَعميم می يابد. يعنی آن چه را كه پيرامون تصوّرِ «انساني كه راه می ‌رود يا می گريد يا می ‌خندد و ….» گفتيم به افعالي چون غذاخوردن، نشستن و غيره تطبيق می ‌شود.

دنباله مباحث را در درس بعدی پی ‌گيری خواهيم كرد.

نوشته های مشابه

معاد(درس اول)
1 هفته قبل
معاد(درس دوم)
1 هفته قبل

ثبت دیدگاه

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.